Mô hình Value Chain là gì? Hiểu và tận dụng mô hình chuỗi giá trị để dẫn đầu

Vì sao hai doanh nghiệp cùng ngành, cùng quy mô, lại tạo ra mức lợi nhuận chênh lệch đến 30 – 40%? Câu trả lời thường không nằm ở sản phẩm mà nằm ở cách từng hoạt động trong nội bộ doanh nghiệp được tổ chức, liên kết và tối ưu hóa. Đó chính là bài toán mà mô hình Value Chain (mô hình chuỗi giá trị) của Michael Porter được sinh ra để giải quyết. Bài viết này MISA AMIS sẽ cung cấp cho doanh nghiệp một góc nhìn đa chiều về mô hình này

Bạn muốn đánh giá ngay chuỗi giá trị doanh nghiệp mình? Dùng thử MISA AMIS CRM miễn phí 15 ngày →

1. Tổng quan về mô hình chuỗi giá trị (Value Chain model)

1.1.  Mô hình Value Chain là gì?

Mô hình Value Chain hay mô hình chuỗi giá trị là một khung phân tích chiến lược do nhà kinh tế học Michael Porter phát triển, được trình bày lần đầu trong cuốn Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance (1985). Mô hình này cho phép doanh nghiệp phân rã toàn bộ hoạt động nội bộ thành các mắt xích cụ thể, từ đó xác định rõ: hoạt động nào đang tạo ra giá trị thực sự cho khách hàng, hoạt động nào đang tiêu tốn nguồn lực mà không tương xứng với giá trị tạo ra.

Về mặt kinh tế học, giá trị được xác định theo công thức đơn giản:

Lợi nhuận = Giá trị tạo ra và thu được − Chi phí để tạo ra giá trị đó

Một doanh nghiệp muốn tăng lợi nhuận có hai con đường: tăng giá trị sản phẩm/ dịch vụ trong mắt khách hàng, hoặc giảm chi phí tạo ra giá trị đó. Mô hình chuỗi giá trị cung cấp bản đồ để thực hiện cả hai đồng thời.

Xem thêm: 

• CRM Value Chain: Cách xây dựng mô hình chuỗi giá trị CRM hiệu quả

• Mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter & case study Coca Cola

1.2. Các thành phần tạo nên mô hình Value Chain

Michael Porter chia các hoạt động cấu thành chuỗi giá trị của một doanh nghiệp thành 2 mảng: các hoạt động chính (primary activities) và các hoạt động bổ trợ (support activities)

A. Hoạt động chính

Đây là các hoạt động liên quan trực tiếp đến việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp. Các hoạt động này cũng là các hoạt động ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả và hiệu suất kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm:

• Hoạt động hậu cần bên trong (Inbound Logistics): Bao gồm toàn bộ hoạt động tiếp nhận, lưu kho và quản lý nguyên vật liệu, linh kiện đầu vào. Hiệu quả của inbound logistics quyết định trực tiếp đến chi phí sản xuất và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường kịp thời.
• Hoạt động vận hành (Operations): Là quá trình chuyển hóa các yếu tố đầu vào thành sản phẩm hoàn chỉnh: sản xuất, kiểm soát chất lượng, bảo trì thiết bị, đóng gói. Đây là mắt xích tạo ra giá trị cốt lõi của đa số doanh nghiệp sản xuất.
• Hoạt động hậu cần bên ngoài (Outbound Logistics): Gồm các hoạt động phân phối sản phẩm đến tay khách hàng: quản lý kho thành phẩm, đóng gói, vận chuyển, xử lý đơn hàng. Với sự bùng nổ của thương mại điện tử, outbound logistics đang trở thành điểm khác biệt cạnh tranh quan trọng hơn bao giờ hết.
• Marketing và bán hàng (Marketing and Sales): Các hoạt động thu hút và chuyển đổi khách hàng: định giá, quảng cáo, xúc tiến bán, quản lý kênh phân phối. Đây là mắt xích có tác động khuếch đại thực hiện tốt làm gia tăng giá trị của ba hoạt động trước; thực hiện kém làm vô hiệu hóa mọi nỗ lực sản xuất
• Dịch vụ sau bán (Service): Bao gồm lắp đặt, bảo hành, sửa chữa, đào tạo người dùng và giải quyết khiếu nại. Trong nền kinh tế trải nghiệm hiện đại, đây không còn là hoạt động phụ mà là yếu tố quyết định tỷ lệ giữ chân khách hàng và giá trị vòng đời khách hàng.

Tuy nhiên các họat động chính chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi doanh nghiệp có dữ liệu khách hàng đầy đủ, quy trình chăm sóc rõ ràng và khả năng theo dõi từng cơ hội kinh doanh. Với MISA AMIS CRM, doanh nghiệp có thể quản lý khách hàng tập trung, kiểm soát pipeline bán hàng và nâng cao tỷ lệ chuyển đổi một cách bài bản.

Trải nghiệm phần mềm CRM Miễn phí

B. Hoạt động bổ trợ

Những hoạt động này góp phần thúc đẩy sự hiệu quả của những hoạt động chính, tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Các hoạt động bổ trợ bao gồm:

• Cơ sở hạ tầng của doanh nghiệp (Firm Infrastructure): quản trị tổng quát, lập kế hoạch, tài chính – kế toán, pháp lý… Cơ sở hạ tầng đóng vai trò hỗ trợ cho toàn bộ các hoạt động trong dây chuyền giá trị kể cả các hoạt động chính cũng như các hoạt động hỗ trợ khác.
• Quản trị nguồn nhân lực (Human resources management): Bao gồm nhiều hoạt động liên quan đến tuyển dụng, thuê lao động, huấn luyện, phát triển và vấn đề thu nhập của tất cả các loại nhân sự. Quản lý nguồn nhân lực hỗ trợ các hoạt động chính cũng như các hoạt động hỗ trợ khác.
• Phát triển công nghệ (Technological development): gồm nhiều hoạt động có thể tập hợp lại trên diện rộng thành những nỗ lực để cải tiến sản phẩm và quy trình như: thiết kế, phát triển kỹ năng sản xuất, quy trình tự động hoá.
• Mua sắm (Procurement): Đây là hoạt động thu mua các yếu tố đầu vào được sử dụng trong dây chuyền giá trị của doanh nghiệp. Công tác thu mua đầu vào bao gồm nguyên liệu thô, các nguồn cung ứng và những sản phẩm để tiêu thụ khác cũng như các tài sản.

2. Phân tích mô hình Value Chain

2.1. Thế nào là phân tích mô hình Value Chain?

Phân tích mô hình Value Chain là quá trình quan sát và đánh giá từng hoạt động kinh doanh liên quan đến việc tạo ra một sản phẩm hoặc dịch vụ hoàn chỉnh. Mục đích của phân tích chuỗi giá trị là tìm ra các lĩnh vực cần cải thiện trong chuỗi giá trị nhằm tăng lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể đạt được lợi thế cạnh tranh dưới các hình thức như:

• Giảm chi phí: Bằng cách nâng cao hiệu quả của từng hoạt động trong chuỗi giá trị, giúp giảm chi phí vận hành.
• Khác biệt hóa sản phẩm: Đầu tư nhiều thời gian và nguồn lực hơn vào các hoạt động như nghiên cứu và phát triển, thiết kế hoặc tiếp thị để giúp sản phẩm nổi bật hơn trên thị trường.

Thông thường, việc nâng cao hiệu suất của một trong bốn hoạt động hỗ trợ có thể mang lại lợi ích cho ít nhất một trong các hoạt động chính.

2.2. Tại sao doanh nghiệp cần phải phân tích mô hình Value Chain

• Tối ưu hóa hoạt động kinh doanh: Chuỗi giá trị cho phép phân tích sâu sắc từng khía cạnh của doanh nghiệp, từ đó nhận diện cơ hội cải thiện và tối ưu hóa.
• Đưa ra các đánh giá tổng quan về năng lực của doanh nghiệp: Phân tích chuỗi giá trị cung cấp cái nhìn toàn diện về những lợi thế nổi trội của doanh nghiệp để khai thác và điểm kém hiệu quả để cải thiện.
• Hiểu mối liên kết giữa các hoạt động: Cung cấp cái nhìn rõ ràng về mối liên kết và sự ảnh hưởng lẫn nhau giữa các hoạt động trong doanh nghiệp. Ví dụ, bao bì thân thiện với môi trường được sử dụng trong hoạt động outbound logistics có thể được bộ phận marketing quảng bá như một minh chứng cho trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
• Tạo lợi thế chi phí: Tối ưu hóa hoạt động để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả chiến thắng đối thủ cạnh tranh trên thị trường.

2.3. Quy trình phân tích mô hình Value Chain

Bước 1. Xác định các hoạt động trong chuỗi giá trị

Bước đầu tiên trong việc thực hiện phân tích chuỗi giá trị là hiểu rõ tất cả các hoạt động (hoạt động chính và hoạt động bổ trợ) liên quan đến việc tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ của doanh nghiệp. Nếu danh mục sản phẩm hoặc dịch vụ của doanh nghiệp rộng, việc thực hiện quy trình này là rất quan trọng.

Bước 2: Xác định giá trị và chi phí của từng hoạt động

Tiếp theo, doanh nghiệp cần xác định các giá trị mà từng hoạt động trong chuỗi có thể đem lại cho sản phẩm, dịch vụ và những chi phí liên quan.

Ví dụ, việc sử dụng một loại vật liệu nhất định để sản xuất sản phẩm có làm nó bền hơn hoặc đem lại cho khách hàng cảm giác sang trọng hơn không?

Tương tự, việc hiểu rõ các chi phí liên quan đến từng bước trong quy trình là rất quan trọng. Bằng cách xác định và cắt giảm các khoản chi không cần thiết, doanh nghiệp có thể vẫn có thể cung cấp các sản phẩm chất lượng với mức giá cạnh tranh.

Bước 3: So sánh chuỗi giá trị của bạn với đối thủ cạnh tranh

“Biết mình biết ta, trăm trận trăm thắng”, việc tìm hiểu về đường đi nước bước của đối thủ cạnh tranh cũng là rất quan trọng để có thể tìm ra những điểm doanh nghiệp cần cải thiện hoặc phát triển.

Mặc dù khó có thể biết được tất cả toàn bộ hoạt động trong mô hình Value Chain của đối thủ cạnh tranh nhưng doanh nghiệp có thể hình dung thông qua các chuẩn đối sánh (benchmarking) như:

• Chuẩn đối sánh quy trình: So sánh tất cả các quy trình của doanh nghiệp với đối thủ cạnh tranh để tối ưu hóa việc quản lý quy trình làm việc và vận hành.
• Chuẩn đối sánh chiến lược: Đánh giá mô hình kinh doanh và chiến lược của đối thủ cạnh tranh để xác định các khoảng trống trên thị trường và những lĩnh vực cần cải thiện, đồng thời củng cố chiến lược kinh doanh.
• Chuẩn đối sánh hiệu suất: So sánh kết quả kinh doanh với đối thủ cạnh tranh bằng cách sử dụng các chỉ số cụ thể về hiệu quả, hiệu suất và năng suất.

Bước 4: Xác định cơ hội đạt lợi thế cạnh tranh

Sau khi đã xác định các hoạt động chuỗi giá trị, giá trị và chi phí của chúng, doanh nghiệp tiến hành xác định những nơi có thể đạt được lợi thế cạnh tranh tốt nhất. Để đơn giản hóa quá trình phân tích chuỗi giá trị, doanh nghiệp cần đặt ra mục tiêu tạo dựng lợi thế cạnh tranh rồi phân tích từng hoạt động để đạt được mục tiêu đó.

Ví dụ, nếu doanh nghiệp lựa chọn lợi thế cạnh tranh của mình là khác biệt hóa, doanh nghiệp cần phải xác định được cấu phần nào trong chuỗi giá trị mang lại cơ hội tốt nhất để thực hiện điều đó? Giá trị được tạo ra có đủ để doanh nghiệp cân nhắc việc đầu tư thêm thời gian và nguồn lực hay không?

Khi đã xác định được hoạt động nào tạo ra nhiều giá trị nhất, doanh nghiệp cần công cụ để theo dõi, đo lường và tối ưu các điểm chạm với khách hàng. MISA AMIS CRM giúp trực quan hóa dữ liệu bán hàng, nhận diện cơ hội cải thiện và hỗ trợ doanh nghiệp ra quyết định nhanh hơn.

Dùng thử phần mềm CRM Miễn phí

3. Ứng dụng Value chain CRM số hóa doanh nghiệp

Đầu tư vào công nghệ

AI và Big Data đang tái định nghĩa nhiều mắt xích trong chuỗi giá trị. Amazon ứng dụng AI trong quản lý kho và dự báo nhu cầu, giúp rút ngắn thời gian giao hàng về mức vài giờ.

Một ví dụ tiêu biểu cho việc đầu tư vào công nghệ để tối ưu hoá hoạt động inbound và outbound logistics là sự ứng dụng AI của Amazon trong quản lý kho và giao hàng để giảm thời gian giao nhận tối thiểu.

Tại Việt Nam, việc ứng dụng AI để tối ưu hoạt động cũng được lan rộng nhanh chóng. Công ty công nghệ MISA còn phát triển trợ lý số AVA vào các phần mềm để hỗ trợ doanh nghiệp. Đặc biệt, trong MISA AMIS CRM, trợ lý số AVA giúp doanh nghiệp có thể gia tăng năng suất, hiệu quả vận hành và phát triển bền vững.

Xây dựng quan hệ đối tác chiến lược

Tăng cường mối quan hệ với nhà cung cấp và khách hàng giúp doanh nghiệp tối ưu hoá chuỗi cung ứng và duy trì lòng trung thành. Một chuỗi giá trị bền vững phải được xây dựng dựa trên độ tin cậy giữa các bên.

Unilever thiết lập quan hệ hợp tác dài hạn với nhà cung cấp nguyên liệu bền vững không phải vì lý do đạo đức đơn thuần, mà vì điều đó tạo ra sự ổn định và dự đoán được trong inbound logistics, giảm chi phí giao dịch dài hạn.

Tích hợp hệ sinh thái

Việc gia tăng sự kết nối chặt chẽ giữa các bên trong chuỗi cung ứng như nhà cung cấp, khách hàng, và đối tác kinh doanh tăng khả năng chia sẻ tài nguyên và đồng bộ hoạt động.

IKEA là ví dụ kinh điển về tích hợp dọc: kiểm soát từ thiết kế (R&D), sản xuất, đến phân phối và trải nghiệm mua sắm tại showroom. Sự tích hợp này tạo ra lợi thế chi phí đáng kể và kinh nghiệm khách hàng nhất quán

Số hóa hoạt động Marketing & Service

Đây là điểm then chốt với đa số doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Hai mắt xích “Marketing & Sales” và “Service” trong chuỗi giá trị đang gặp phải ba vấn đề phổ biến: dữ liệu khách hàng phân tán, đội sales thiếu thông tin ngữ cảnh khi tiếp cận khách hàng, và không có khả năng đo lường vòng đời khách hàng.

Để có thể cung cấp các giải pháp linh hoạt và cá nhân hóa nhằm gia tăng sự hài lòng và gắn bó lâu dài, doanh nghiệp nên tận dụng hệ thống CRM để hiểu rõ hơn nhu cầu và mong muốn khách hàng, từ đó xây dựng được mối liên hệ tốt hơn với các khách hàng hiện tại, tăng lượng khách hàng và có thể làm ăn lâu dài với những khách hàng cũ.

Khi sử dụng MISA AMIS CRM, doanh nghiệp có thể: Quản lý dữ liệu khách hàng tập trung, nâng cao chất lượng chăm sóc; Theo dõi KPI & hoạt động sales rõ ràng, minh bạch; Liên thông dữ liệu Kế toán – Bán hàng chính xác, linh hoạt; Quản lý phân phối hiệu quả, tối ưu hóa ra quyết định;…

4. Case study: Mô hình chuỗi giá trị của Grab (Grab Value Chain Model)

Grab là một trong những case study điển hình nhất về cách một doanh nghiệp công nghệ liên tục tái cấu trúc chuỗi giá trị để duy trì lợi thế cạnh tranh. Nếu năm 2020 Grab vẫn được nhìn nhận chủ yếu là ứng dụng gọi xe, thì đến 2025, Grab đã hoàn thiện mô hình superapp với ba mảng chiến lược: Mobility, Deliveries và Financial Services và đạt lợi nhuận ròng lần đầu tiên trong năm 2025.

Tại Việt Nam, doanh thu Grab đạt 228 triệu USD trong năm 2024, tăng 23% so với năm trước, và công ty đang triển khai thử nghiệm xe tự hành và robot giao hàng trong năm 2026.

Hoạt động chính

Hoạt động hậu cần bên trong

• Hợp tác với mạng lưới nhà cung cấp đa dạng: từ nhà hàng, chuỗi bán lẻ, đối tác bảo hiểm đến hơn 13 triệu tài xế/đối tác giao hàng đăng ký trên toàn nền tảng.
• Bộ quy tắc ứng xử minh bạch và hợp đồng đối tác chuẩn hóa giúp Grab duy trì chất lượng đầu vào nhất quán trên quy mô lớn.

Hoạt động vận hành

• Xử lý hơn 100 giao dịch mỗi giây, nhận 500.000 GPS ping mỗi giây và phục vụ 50.000 yêu cầu ETA mỗi giây đây là độ phức tạp vận hành đòi hỏi hạ tầng công nghệ đẳng cấp thế giới.

• Grab lựa chọn AWS làm đám mây ưu tiên (công bố cuối 2024), lưu trữ hàng trăm petabyte dữ liệu và xử lý hơn 200 TB mỗi ngày.

Hoạt động hậu cần bên ngoài

• Grab cung cấp nhiều loại phương tiện và lựa chọn di chuyển cho du khách và người dùng. Khách hàng khi sử dụng dịch vụ của grab có thể chọn GrabBike, GrabCar, GrabCar Plus,… tuỳ thuộc vào nhu cầu.
• Grab cũng cung cấp đa dạng các loại hình dịch vụ vận chuyển dành cho khách hàng của mình như: GrabExpress Siêu Tốc, GrabExpress Siêu Rẻ, GrabExpress Tiết Kiệm, GrabExpress Ba Gác, GrabExpress Mua Hộ (Grab Assistant),…
• Tháng 7/2025, Grab thử nghiệm dịch vụ xích lô điện (Grab Cyclo) tại Việt Nam minh chứng cho chiến lược hyperlocal hóa không ngừng.

Marketing và bán hàng

• Grab áp dụng nghệ thuật storytelling nhất quán thông qua các chiến dịch như “Bởi Gia Đình là hiện diện vì nhau” vừa được Grab ra mắt như một hoạt động truyền thông mới xoay quanh chủ đề gia đình và sự kết nối trong đời sống hiện đại.

• Ngoài các chiến dịch nói trên, Grab còn triển khai marketing đa kênh có hệ thống: YouTube, Facebook, TVC, OOH tương tác, influencer marketing và cá nhân hóa thông báo in-app dựa trên dữ liệu người dùng.

Dịch vụ

• Grab cung cấp dịch vụ hỗ trợ khách hàng 24/7, đảm bảo giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh. Khách hàng khi có bất kỳ khiếu nại nào có thể liên hệ trực tiếp với nhà cung cấp hoặc với Công ty TNHH GrabTaxi.

Hoạt động bổ trợ

• Cơ sở hạ tầng: Grab đã xây dựng một mạng lưới cơ sở hạ tầng rất lớn bao gồm các tài xế, nền tảng thương mại điện tử, dịch vụ giao hàng, dịch vụ tài chính, công nghệ và các phương tiện vận chuyển cũng như cho thuê khác.
• Quản trị nguồn nhân lực: Công ty đã tuyển dụng khoảng 6.000 nhân viên để quản lý các hoạt động thương mại điện tử, dịch vụ tài chính và giao hàng. Bộ phận quản lý nhân sự của công ty công nghệ này đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp cơ hội bình đẳng cho tất cả mọi người, bất kể chủng tộc, giới tính, dân tộc hay bất kỳ sự khác biệt và phân biệt đối xử nào khác.
• Phát triển công nghệ: Grab đầu tư rất nhiều nguồn lực để nghiên cứu và phát triển. Công ty đang tập trung vào phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu, phát triển ứng dụng,…
• Hoạt động thu mua: Grab rất thận trọng và đề cao tính bền vững cũng như những chuẩn mực đạo đức khi thực hiện các hoạt động thu mua. Trên thực tế, công ty đã thiết lập các bộ quy tắc rõ ràng để yêu cầu các nhà cung cấp thực hiện các hoạt động kinh doanh có đạo đức và tuân thủ các tiêu chuẩn về nhân quyền.

Từ câu chuyện của Grab, có thể thấy doanh nghiệp muốn tạo lợi thế cạnh tranh cần tổ chức tốt từng mắt xích trong chuỗi giá trị. MISA AMIS CRM hỗ trợ doanh nghiệp quản lý khách hàng, chuẩn hóa quy trình bán hàng và tối ưu trải nghiệm sau bán hiệu quả hơn.

Tổng kết

Có thể nói mô hình Value Chain như một lăng kính thấu thị giúp cho doanh nghiệp có được một cái nhìn sâu rộng về quy trình kinh doanh cũng như năng lực của mình. Thông qua việc đánh giá, phân tích, doanh nghiệp có thể xác định được lợi thế cạnh tranh để trở nên vượt trội và nổi bật hơn so với đối thủ.

Mô hình Value Chain cũng là một bức tranh tổng quát mà qua đó cho doanh nghiệp có thể đưa ra những quyết định tối ưu hoá các cấu phần nào trong chuỗi giá trị. Bằng cách kết hợp yếu tố công nghệ như AI, Big Data hay hệ thống CRM để cải tiến mô hình Value Chain doanh nghiệp không chỉ đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường mà còn vươn lên khẳng định vị thế trên thị trường.