Phân phối trong chuỗi cung ứng: Các mô hình phổ biến hiện nay

Phân phối trong chuỗi cung ứng là quá trình đưa hàng hóa từ nhà sản xuất đến khách hàng thông qua các hoạt động lưu kho, vận chuyển và xử lý đơn hàng. Tùy đặc điểm sản phẩm, thị trường và yêu cầu giao nhận, doanh nghiệp có thể lựa chọn những kênh và mô hình phân phối khác nhau.

Bài viết dưới đây sẽ làm rõ khái niệm, các thành phần chính và sáu mô hình phân phối phổ biến, đồng thời phân tích ưu, nhược điểm để doanh nghiệp có cơ sở lựa chọn phương án phù hợp.

1. Phân phối trong chuỗi cung ứng là gì? 

Phân phối trong chuỗi cung ứng là quá trình quản lý và thực hiện các hoạt động liên quan đến việc chuyển giao sản phẩm từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng cuối cùng. Quá trình này bao gồm các khâu như lưu kho, quản lý tồn kho, vận chuyển và xử lý đơn hàng, với mục tiêu đảm bảo sản phẩm đến đúng nơi, đúng thời điểm và đáp ứng đúng nhu cầu của khách hàng.

Vai trò của phân phối trong chuỗi cung ứng thể hiện ở ba khía cạnh chính:

• Bảo đảm khả năng cung ứng hàng hóa: Đưa sản phẩm đến đúng thị trường và điểm bán, đáp ứng nhu cầu khách hàng về số lượng và thời điểm nhận hàng.
  
• Kiểm soát chi phí phân phối: Phối hợp hoạt động lưu kho, vận chuyển và xử lý đơn hàng để hạn chế chi phí phát sinh, đồng thời cân đối giữa chi phí vận hành và mức độ phục vụ khách hàng.
  
• Nâng cao chất lượng dịch vụ: Duy trì khả năng giao hàng đúng hẹn, đúng số lượng và cung cấp thông tin đơn hàng kịp thời, góp phần cải thiện trải nghiệm khách hàng.
  

2. Các thành phần chính của phân phối trong chuỗi cung ứng

Các thành phần chính của phân phối trong chuỗi cung ứng bao gồm:

2.1. Lựa chọn kênh phân phối (Channel Selection)

Là quá trình xác định cách thức đưa sản phẩm đến khách hàng, thông qua kênh trực tiếp, nhà phân phối, đại lý hoặc các đơn vị bán lẻ. Doanh nghiệp cần cân nhắc đặc điểm sản phẩm, thị trường mục tiêu, độ phủ mong muốn, chi phí vận hành và khả năng kiểm soát hàng hóa để lựa chọn kênh phù hợp.

2.2. Quản lý tồn kho (Inventory Management)

Là hoạt động theo dõi, kiểm soát và phân bổ lượng hàng dự trữ tại các kho, trung tâm phân phối hoặc điểm bán. Doanh nghiệp cần duy trì mức tồn kho phù hợp để đáp ứng đơn hàng, đồng thời hạn chế tình trạng thiếu hàng, tồn dư và chi phí lưu kho.

Phần mềm quản lý kho hoặc hệ thống ERP có thể hỗ trợ cập nhật số liệu tồn kho, theo dõi biến động nhập xuất và cung cấp dữ liệu phục vụ kế hoạch bổ sung hàng.

2.3. Logistics và vận chuyển (Logistics and Transportation)

Bao gồm việc tổ chức vận chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất hoặc lưu trữ đến trung tâm phân phối, điểm bán và khách hàng. Doanh nghiệp cần lựa chọn phương thức vận tải, bố trí lịch giao nhận và phối hợp với các đơn vị vận chuyển để đáp ứng thời gian giao hàng với chi phí phù hợp. Hệ thống quản lý vận tải (TMS) có thể hỗ trợ lập kế hoạch và theo dõi quá trình vận chuyển.

2.4. Xử lý đơn hàng (Order Fulfillment)

Bao gồm các hoạt động từ tiếp nhận đơn, kiểm tra khả năng đáp ứng, lấy hàng, đóng gói, xuất kho đến bàn giao cho đơn vị vận chuyển hoặc khách hàng. Việc chuẩn hóa quy trình và sử dụng hệ thống quản lý đơn hàng (OMS) giúp doanh nghiệp theo dõi trạng thái xử lý, giảm sai sót và phối hợp tốt hơn giữa các bộ phận.

TẢI NGAY: TRỌN BỘ 100+ SLIDE & VIDEO HỮU ÍCH NHẤT VỀ QUẢN TRỊ, VẬN HÀNH DOANH NGHIỆP

3. Các kênh phân phối trong chuỗi cung ứng

Trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp có thể tổ chức phân phối theo nhiều cách tùy thuộc vào sản phẩm, thị trường và phương thức tiếp cận khách hàng. Xét theo sự tham gia của các bên trung gian, kênh phân phối được chia thành trực tiếp và gián tiếp. Bên cạnh đó, sự phát triển của thương mại điện tử còn mở ra các kênh bán hàng trực tuyến và mô hình phân phối đa kênh tích hợp.

Các hình thức này không hoàn toàn loại trừ lẫn nhau. Chẳng hạn, một doanh nghiệp có thể vừa bán trực tiếp qua website, vừa phân phối sản phẩm thông qua đại lý và kết nối các kênh để phục vụ khách hàng.

3.1. Kênh trực tiếp (Direct Channel)

Doanh nghiệp chủ động bán sản phẩm tới tay khách hàng cuối cùng mà không qua bất kỳ khâu trung gian nào. Mô hình này vận hành qua hệ thống cửa hàng vật lý, bán hàng trực tiếp hoặc website do chính thương hiệu sở hữu. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể kiểm soát toàn diện chất lượng dịch vụ và bảo vệ trọn vẹn trải nghiệm của khách hàng.

3.2. Kênh gián tiếp (Indirect Channel)

Nhà sản xuất đưa sản phẩm ra thị trường thông qua mạng lưới đại lý, nhà phân phối hoặc các bên bán lẻ trung gian. Các đối tác này sẽ nhập hàng với số lượng lớn rồi phân phối lại tới tay người tiêu dùng cuối. Kênh gián tiếp giúp doanh nghiệp nhanh chóng mở rộng độ phủ thị trường mà không tốn quá nhiều chi phí đầu tư hạ tầng hay logistics.

3.3. Kênh trực tuyến (Online Channel)

Doanh nghiệp tiếp cận và tiếp nhận đơn hàng thông qua website bán hàng, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội hoặc các nền tảng số khác. Kênh này giúp mở rộng phạm vi tiếp cận khách hàng và tạo điều kiện theo dõi dữ liệu giao dịch. Tuy nhiên, hiệu quả phân phối còn phụ thuộc vào khả năng quản lý tồn kho, xử lý đơn hàng, vận chuyển và chính sách giao nhận tại từng khu vực.

3.4. Kênh đa kênh (Omnichannel)

Là cách tổ chức và kết nối nhiều kênh bán hàng, chẳng hạn cửa hàng, website, sàn thương mại điện tử và ứng dụng di động, nhằm tạo trải nghiệm nhất quán cho khách hàng.

Khác với bán hàng đa kênh thông thường (multichannel), omnichannel chú trọng khả năng kết nối thông tin và phối hợp hoạt động giữa các kênh. Chẳng hạn, khách hàng có thể đặt hàng trực tuyến và nhận tại cửa hàng, hoặc kiểm tra tình trạng hàng còn tại một điểm bán trước khi đến mua. Để triển khai hiệu quả, doanh nghiệp cần quản lý đồng bộ dữ liệu đơn hàng, tồn kho và thông tin khách hàng giữa các kênh liên quan.

>> Tìm hiểu thêm:

• Supplier là gì? Vai trò của Supplier đối với doanh nghiệp
• Chiến lược đẩy và kéo trong chuỗi cung ứng: Cách triển khai hiệu quả
• Vendor là gì? 6 tiêu chí lựa chọn Vendor hiệu quả

4. Các mô hình phân phối trong chuỗi cung ứng hiện nay

Các mô hình phân phối trong chuỗi cung ứng có thể được phân biệt dựa trên hai yếu tố chính: hàng hóa được lưu trữ ở đâu và được giao đến khách hàng bằng cách nào. Tùy thuộc vào việc hàng được lưu tại nhà sản xuất, nhà phân phối hay nhà bán lẻ, cũng như phương thức giao tận nơi hoặc khách tự đến nhận, doanh nghiệp có thể tổ chức mạng lưới phân phối theo sáu mô hình phổ biến dưới đây.

4.1. Nhà sản xuất lưu trữ và phân phối trực tiếp

Trong mô hình này, hàng hóa được lưu trữ tại nhà sản xuất và vận chuyển trực tiếp đến khách hàng khi phát sinh đơn hàng, thay vì đưa qua kho của nhà bán lẻ. Nhà bán lẻ có thể tiếp nhận đơn hàng và chuyển thông tin đến nhà sản xuất để thực hiện giao hàng. Hình thức này còn được gọi là drop-shipping.

Ưu điểm:

• Tập trung hàng tồn kho tại nhà sản xuất, hạn chế việc phải dự trữ cùng một sản phẩm ở nhiều điểm bán.
• Phù hợp với sản phẩm đa dạng, nhu cầu không thường xuyên hoặc giá trị cao.
• Giảm nhu cầu đầu tư kho lưu trữ tại nhà bán lẻ.

Nhược điểm:

• Thời gian giao hàng có thể dài hơn do khoảng cách từ nhà sản xuất đến khách hàng.
• Chi phí vận chuyển từng đơn nhỏ có thể cao.
• Cần phối hợp thông tin đơn hàng, tồn kho và giao nhận giữa các bên.

Ví dụ: Một nhà bán lẻ thiết bị công nghiệp tiếp nhận đơn mua máy móc nhưng không dự trữ sẵn tại kho. Khi có đơn hàng, nhà sản xuất chuyển thiết bị trực tiếp đến khách hàng theo thông tin được cung cấp.

4.2. Nhà sản xuất lưu trữ và giao hàng thông qua trung tâm hợp nhất

Trong mô hình này, hàng hóa được lưu trữ tại nhà sản xuất và vận chuyển từ nhiều địa điểm khác nhau đến một điểm hợp nhất trong quá trình giao hàng. Tại đây, các kiện hàng thuộc cùng một đơn đặt hàng được kết hợp để giao đến khách hàng trong một chuyến, thay vì mỗi nhà cung cấp giao riêng lẻ.

Ưu điểm:

• Giảm số lần giao nhận khi một đơn hàng gồm nhiều sản phẩm từ các nguồn khác nhau.
• Có thể giảm chi phí vận chuyển chặng cuối so với việc giao nhiều kiện riêng biệt.
• Giúp khách hàng nhận các sản phẩm trong cùng đơn hàng thuận tiện hơn.

Nhược điểm:

• Đòi hỏi phối hợp chặt chẽ về thời gian vận chuyển từ nhiều nguồn.
• Cần khả năng theo dõi và đồng bộ thông tin các kiện hàng trước khi hợp nhất.
• Chậm trễ ở một nguồn cung có thể ảnh hưởng đến tiến độ giao cả đơn hàng.

Ví dụ: Khách hàng đặt một bộ máy tính gồm máy tính và màn hình từ hai địa điểm cung ứng khác nhau. Hai kiện hàng được vận chuyển đến điểm hợp nhất, sau đó được giao cùng một chuyến đến khách hàng.

4.3. Nhà phân phối lưu trữ và giao hàng trọn gói

Trong mô hình này, hàng hóa được lưu trữ tại kho của nhà phân phối hoặc trung tâm hoàn tất đơn hàng thay vì lưu toàn bộ tại nhà sản xuất. Khi khách hàng đặt hàng, đơn được xử lý, lấy hàng, đóng gói tại kho và bàn giao cho đơn vị vận chuyển để giao đến địa chỉ nhận.

Ưu điểm:

• Rút ngắn khoảng cách giao hàng khi kho phân phối được bố trí gần thị trường tiêu thụ.
• Nhà phân phối có thể xử lý đơn hàng từ nhiều nhà sản xuất trên cùng hệ thống kho.
• Tận dụng mạng lưới của các đơn vị vận chuyển để phục vụ nhiều khu vực.

Nhược điểm:

• Phát sinh chi phí duy trì kho và hàng tồn kho tại các điểm phân phối.
• Cần phối hợp dữ liệu giữa nhà sản xuất, nhà phân phối và đơn vị vận chuyển.
• Chất lượng giao nhận phụ thuộc một phần vào năng lực của đơn vị vận chuyển.

Ví dụ: Doanh nghiệp phân phối đồ gia dụng dự trữ hàng tại kho khu vực. Khi có đơn hàng từ khách, nhân viên kho lấy hàng, đóng gói và bàn giao cho đơn vị chuyển phát để giao đến địa chỉ nhận.

4.4. Nhà phân phối lưu trữ và giao hàng tận nơi

Trong mô hình này, hàng hóa được lưu trữ tại kho của nhà phân phối hoặc các kho khu vực gần khách hàng. Khi có đơn, nhà phân phối tổ chức giao hàng chặng cuối thông qua đội giao nhận của mình hoặc mạng lưới giao hàng địa phương được bố trí riêng, thay vì chủ yếu sử dụng dịch vụ chuyển phát hàng kiện thông thường.

Mô hình phù hợp với các khu vực có mật độ đơn hàng cao hoặc những sản phẩm cần giao nhận theo yêu cầu cụ thể, chẳng hạn thực phẩm tươi sống, hàng cồng kềnh và một số loại hàng cần giao nhanh.

Ưu điểm:

• Có thể rút ngắn thời gian giao hàng tại các khu vực tập trung khách hàng.
• Chủ động hơn trong việc tổ chức lịch giao nhận và xử lý yêu cầu đặc thù.
• Thuận tiện phối hợp các dịch vụ đi kèm như giao nhận theo khung giờ hoặc lắp đặt.

Nhược điểm:

• Chi phí duy trì kho khu vực, phương tiện và nhân sự giao nhận có thể cao.
• Hiệu quả phụ thuộc vào mật độ đơn hàng và khả năng tổ chức tuyến giao.
• Khó đạt hiệu quả kinh tế nếu đơn hàng phân tán trên địa bàn rộng.

Ví dụ: Một doanh nghiệp phân phối thực phẩm có kho tại các khu vực đô thị, từ đó tổ chức xe giao hàng theo tuyến đến các nhà hàng, cửa hàng và khách hàng trong khu vực.

4.5. Nhà sản xuất/Nhà phân phối lưu trữ và khách hàng đến nhận sản phẩm

Trong mô hình này, hàng hóa chủ yếu được lưu trữ tại nhà sản xuất hoặc nhà phân phối. Sau khi đặt hàng, khách hàng đến một điểm nhận hàng được chỉ định để lấy sản phẩm. Điểm nhận có thể là kho, cửa hàng đối tác hoặc địa điểm giao nhận phù hợp với mạng lưới phân phối.

Ưu điểm:

• Có thể giảm chi phí giao hàng tận địa chỉ khách hàng.
• Doanh nghiệp không nhất thiết phải dự trữ đầy đủ hàng hóa tại từng điểm nhận.
• Tạo thêm lựa chọn về thời gian và địa điểm nhận hàng cho khách.

Nhược điểm:

• Khách hàng phải tự di chuyển đến điểm nhận.
• Cần phối hợp vận chuyển hàng từ nơi lưu trữ đến điểm nhận nếu hai địa điểm khác nhau.
• Phải quản lý chính xác trạng thái hàng, đơn đặt hàng và thông tin bàn giao.

Ví dụ: Khách hàng đặt mua thiết bị trên website. Sản phẩm được lưu tại kho trung tâm và chuyển đến điểm nhận hàng theo lịch hẹn. Sau khi nhận thông báo, khách hàng đến điểm nhận để lấy sản phẩm.

4.6. Nhà bán lẻ lưu trữ, khách đến lấy hàng

Trong mô hình này, hàng hóa được dự trữ tại cửa hàng bán lẻ và khách hàng đến nhận sản phẩm ngay tại điểm bán. Khách có thể lựa chọn, mua trực tiếp tại cửa hàng hoặc đặt hàng trước rồi đến nhận.

Ưu điểm:

• Khách hàng có thể kiểm tra sản phẩm và nhận hàng ngay nếu cửa hàng còn hàng.
• Thuận tiện cho các giao dịch cần tư vấn hoặc trải nghiệm trực tiếp.
• Cửa hàng có thể đồng thời đóng vai trò điểm bán và điểm nhận hàng.

Nhược điểm:

• Doanh nghiệp phải duy trì lượng tồn kho phù hợp tại từng cửa hàng.
• Phát sinh chi phí mặt bằng, lưu trữ và vận hành điểm bán.
• Khả năng đáp ứng phụ thuộc vào danh mục và lượng hàng hiện có tại từng địa điểm.

Ví dụ: Khách hàng đến siêu thị điện máy mua một sản phẩm có sẵn, hoặc đặt hàng trực tuyến và đến nhận tại cửa hàng còn tồn sản phẩm đó.

Không có mô hình phân phối nào phù hợp với mọi doanh nghiệp. Khi lựa chọn, cần cân nhắc chi phí tồn kho, vận chuyển, thời gian đáp ứng đơn hàng, đặc điểm sản phẩm và mức độ phân tán của khách hàng. Doanh nghiệp cũng có thể kết hợp nhiều mô hình để phục vụ các nhóm sản phẩm hoặc thị trường khác nhau.

5. Tối ưu hóa vận hành và điều phối phân phối hàng hóa với AMIS Kho hàng

Dù lựa chọn mô hình phân phối nào, doanh nghiệp cũng cần kiểm soát chính xác lượng hàng tồn, vị trí lưu trữ và tiến độ xử lý đơn hàng. Đặc biệt, với doanh nghiệp có nhiều kho hoặc điểm phân phối, số liệu tồn kho thiếu đồng bộ có thể dẫn đến tình trạng nơi thiếu hàng, nơi tồn dư, gây chậm trễ trong việc điều chuyển và đáp ứng đơn hàng.

Phần mềm AMIS Kho hàng hỗ trợ doanh nghiệp quản lý tập trung hoạt động nhập, xuất, tồn kho, điều chuyển hàng hóa và phối hợp giao nhận, góp phần nâng cao hiệu quả vận hành trong mạng lưới phân phối.

Quản lý tồn kho đa điểm, theo dõi nhập xuất và điều chuyển hàng hóa trên một hệ thống với AMIS Kho hàng ngay hôm nay:

Nhận tư vấn miễn phí

• Quản lý tồn kho đa điểm real-time: Theo dõi chính xác lượng tồn khả dụng tại từng kho tổng, kho trung chuyển, chi nhánh; triệt tiêu tình trạng lệch số liệu giữa các kênh.
• Kiểm soát chặt chẽ theo số lô, hạn dùng (FIFO/FEFO): Tự động gợi ý xuất hàng nhập trước hoặc cận date trước, loại bỏ rủi ro giao hàng quá hạn cho đối tác.
• Sơ đồ kho trực quan theo Dãy – Tầng – Kệ: Định vị vị trí lưu trữ chính xác, rút ngắn cự ly di chuyển và đẩy nhanh tốc độ nhặt hàng cho các đơn số lượng lớn.

• Tối ưu lộ trình và điều phối giao hàng: Gợi ý tuyến đường, hỗ trợ gom đơn theo cung đường giúp tiết kiệm cước phí và đảm bảo giao đúng hẹn.
• Liên thông Bán hàng – Kế toán: Tự động đồng bộ đơn phân phối và hạch toán xuất kho ngay lập tức, xóa bỏ hoàn toàn việc nhập liệu thủ công trùng lặp.

Hơn 400.000+ doanh nghiệp & hộ kinh doanh đã tin chọn MISA AMIS, trong đó có các công ty đã sử dụng AMIS Kho hàng như Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu KingFish, Công ty cổ phần XNK May Hải Anh, Công ty cổ phần TICO Việt Nam, Công ty TNHH Mira Tav… và nhiều doanh nghiệp khác.

Khám phá sức mạnh của AMIS Kho hàng ngay tại đây:

6. Kết luận

Phân phối trong chuỗi cung ứng không chỉ là hoạt động vận chuyển hàng hóa mà còn bao gồm việc tổ chức mạng lưới lưu kho, xử lý đơn hàng và giao nhận. Mỗi mô hình phân phối có những ưu, nhược điểm riêng về chi phí, tốc độ đáp ứng và khả năng phục vụ khách hàng.

Vì vậy, doanh nghiệp cần lựa chọn mô hình dựa trên đặc điểm hàng hóa, thị trường và nguồn lực vận hành, đồng thời kiểm soát hiệu quả hàng tồn kho và luồng hàng hóa trong toàn mạng lưới.