Tài khoản 343 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (áp dụng từ kỳ kế toán bắt đầu ngày 01/01/2026) được sử dụng để phản ánh toàn bộ nghiệp vụ liên quan đến việc phát hành trái phiếu nhằm huy động vốn, bao gồm cả trái phiếu thường và trái phiếu chuyển đổi.
Doanh nghiệp cần nắm vững cách ghi nhận, phân bổ chiết khấu/phụ trội, xử lý chi phí phát hành cũng như quyền chọn chuyển đổi để đảm bảo lập báo cáo tài chính chính xác, tuân thủ đúng quy định và tránh sai sót về thuế. Bài viết dưới đây sẽ giúp kế toán doanh nghiệp hiểu rõ cơ chế kế toán của TK 343 theo hướng thực tiễn, dễ áp dụng và sát với chuẩn mực.
1. Tài khoản 343 theo Thông tư 99 là tài khoản gì?
Tài khoản 343 – Trái phiếu phát hành tiếp tục được duy trì trong hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, với chức năng và tên gọi giữ nguyên như trong Thông tư 200/2014/TT-BTC. Tuy nhiên, nội dung phản ánh và hướng dẫn hạch toán trong Thông tư 99 đã được cập nhật theo hướng chi tiết và tiệm cận với chuẩn mực kế toán quốc tế.
Tài khoản này được sử dụng tại các doanh nghiệp huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu, nhằm phản ánh:
- Tình hình phát hành trái phiếu, bao gồm cả trái phiếu thông thường, trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu có quyền mua cổ phần;
- Chiết khấu hoặc phụ trội trái phiếu
- Chi phí phát hành trái phiếu
- Tình hình phân bổ các khoản chiết khấu, phụ trội khi xác định chi phí đi vay tính vào chi phí sản xuất, kinh doanh hoặc vốn hóa theo từng kỳ.
2. Nguyên tắc kế toán đối với tài khoản 343 – Trái phiếu phát hành
2.1 Lãi suất thực tế
Lãi suất danh nghĩa của trái phiếu được xác định theo quy định pháp luật
Lãi suất thực tế (còn gọi là lãi suất hiệu lực) là lãi suất nội tại phản ánh khoản cho vay/đi vay đã bao gồm các khoản chiết khấu hay phụ trội trái phiếu, lãi suất thực khiến giá trị hiện tại của dòng tiền phải trả từ trái phiếu thường, không có quyền chuyển đổi trong suốt thời gian dự kiến của trái phiếu bằng giá phát hành trừ (-) chi phí giao dịch tại ngày phát hành.
2.2 Nguyên tắc kế toán trái phiếu thường (trái phiếu không có quyền chuyển đổi)
a) Hình thức phát hành trái phiếu
Khi doanh nghiệp vay vốn bằng hình thức phát hành trái phiếu, có thể lựa chọn một trong ba phương thức phát hành sau, tùy theo tương quan giữa lãi suất danh nghĩa của trái phiếu và lãi suất thị trường tại thời điểm phát hành:
- Phát hành trái phiếu ngang giá (giá phát hành bằng mệnh giá): Là phát hành trái phiếu với giá đúng bằng mệnh giá của trái phiếu. Trường hợp này thường xảy ra khi lãi suất thị trường bằng lãi suất danh nghĩa của trái phiếu phát hành;
- Phát hành trái phiếu có chiết khấu (giá phát hành nhỏ hơn mệnh giá): Là phát hành trái phiếu với giá nhỏ hơn mệnh giá của trái phiếu. Phần chênh lệch giữa giá phát hành trái phiếu nhỏ hơn mệnh giá của trái phiếu gọi là chiết khấu trái phiếu. Trường hợp này thường xảy ra khi lãi suất thị trường lớn hơn lãi suất danh nghĩa của trái phiếu phát hành;
- Phát hành trái phiếu có phụ trội (giá phát hành lớn hơn mệnh giá): Là phát hành trái phiếu với giá lớn hơn mệnh giá của trái phiếu. Phần chênh lệch giữa giá phát hành trái phiếu lớn hơn mệnh giá của trái phiếu gọi là phụ trội trái phiếu. Trường hợp này thường xảy ra khi lãi suất thị trường nhỏ hơn lãi suất danh nghĩa của trái phiếu phát hành.
b) Nguyên tắc ghi nhận chiết khấu và phụ trội trái phiếu
Chiết khấu và phụ trội trái phiếu chỉ phát sinh khi doanh nghiệp vay vốn thông qua phát hành trái phiếu và tại thời điểm phát hành có sự chênh lệch giữa lãi suất danh nghĩa và lãi suất thị trường được các nhà đầu tư mua trái phiếu chấp nhận
- Các khoản chiết khấu hoặc phụ trội này được xác định và ghi nhận ngay tại thời điểm phát hành trái phiếu
- Sự chênh lệch giữa lãi suất thị trường và lãi suất danh nghĩa sau thời điểm phát hành trái phiếu không ảnh hưởng đến giá trị khoản phụ trội hay chiết khấu đã ghi nhận.
c) Sử dụng tài khoản 3431 – Trái phiếu thường
Doanh nghiệp sử dụng Tài khoản 3431 – Trái phiếu thường để phản ánh chi tiết toàn bộ các yếu tố liên quan đến nghĩa vụ nợ gốc phát sinh từ việc phát hành trái phiếu, bao gồm
- Mệnh giá trái phiếu;
- Chiết khấu/phụ trội trái phiếu;
- Chi phí phát hành trái phiếu.
Doanh nghiệp phải mở sổ kế toán chi tiết để theo dõi từng loại trái phiếu thường theo từng loại kỳ hạn, lãi suất, mệnh giá và chiết khấu/phụ trội (nếu có).
d) Phân bổ chiết khấu, phụ trội và chi phí phát hành trái phiếu
Trong trường hợp phát hành trái phiếu có phát sinh chiết khấu hoặc phụ trội, thì khoản chiết khấu, phụ trội đó thì khoản chiết khấu, phụ trội đó phải phân bổ dần vào chi phí tài chính hoặc được vốn hóa theo quy định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16 – Chi phí đi vay phù hợp với kỳ hạn của trái phiếu theo phương pháp đường thẳng hoặc phương pháp lãi suất thực
Tuy nhiên, nếu phần phụ trội trái phiếu phân bổ hàng kỳ lớn hơn phần lãi trái phiếu theo lãi suất danh nghĩa hàng kỳ của trái phiếu thị phần chênh lệch này được hạch toán vào doanh thu hoạt động tài chính.
Việc sử dụng phương pháp phân bổ khoản chiết khấu hoặc phụ trội phải đảm bảo phải nhất quán theo quy định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam.
đ) Nguyên tắc theo dõi và phân bổ chiết khấu, phụ trội trái phiếu
– Doanh nghiệp phải theo dõi riêng chi tiết cho từng loại trái phiếu phát hành, bao gồm các khoản chiết khấu, phụ trội và tình hình phân bổ các khoản này trong quá trình xác định chi phí đi vay tính vào chi phí sản xuất, kinh doanh hoặc vốn hóa theo đúng quy định tại Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16 – Chi phí đi vay.
- Chiết khấu trái phiếu: Được phân bổ dần vào chi phí đi vay theo từng kỳ trong suốt thời hạn của trái phiếu;
- Phụ trội trái phiếu: Được phân bổ dần để giảm trừ chi phí đi vay theo từng kỳ trong suốt thời hạn của trái phiếu;
- Trường hợp chi phí lãi vay của trái phiếu đủ điều kiện vốn hóa, thì tổng số lãi vay được vốn hóa (bao gồm cả phần phân bổ chiết khấu/phụ trội) không vượt quá lãi vay thực tế phát sinh và số phân bổ tương ứng trong kỳ.
– Việc phân bổ khoản chiết khấu hoặc phụ trội có thể sử dụng phương pháp lãi suất thực hoặc phương pháp đường thẳng:
- Theo phương pháp lãi suất thực: Khoản chiết khấu hoặc phụ trội phân bổ vào mỗi kỳ được tính bằng chênh lệch giữa chi phí lãi vay phải trả cho mỗi kỳ trả lãi (được tính bằng giá trị ghi sổ đầu kỳ của trái phiếu nhân (x) với lãi suất thực) với số tiền lãi danh nghĩa phải trả từng kỳ.
- Theo phương pháp đường thẳng: Khoản chiết khấu hoặc phụ trội phân bổ đều trong suốt kỳ hạn của trái phiếu.
– Trường hợp doanh nghiệp phát hành trái phiếu có lãi suất thả nổi được xác định lại hàng kỳ theo thị trường mà việc cập nhật lãi suất thả nổi sẽ triệt tiêu được chiết khấu, phụ trội liên quan đến lợi thế/bất lợi của trái phiếu phát hành thì chiết khấu, phụ trội được phân bổ cho giai đoạn từ ngày phát hành tới ngày chốt lãi suất tiếp theo (ngày mà lãi suất danh nghĩa của trái phiếu được xác định theo biến động lãi suất trên thị trường).
– Trường hợp doanh nghiệp phát hành trái phiếu có lãi suất thả nổi được xác định lại hàng kỳ theo thị trường mà việc cập nhật lãi suất thả nổi không triệt tiêu được chiết khấu, phụ trội liên quan đến lợi thế/bất lợi của trái phiếu phát hành thì chiết khấu, phụ trội được phân bổ trong suốt thời gian của trái phiếu phát hành.
– Việc phân bổ chiết khấu hoặc phụ trội trong suốt thời gian của trái phiếu phát hành có thể theo phương pháp đường thẳng hoặc theo phương pháp lãi suất thực và đảm bảo phải nhất quán cho tất cả các khoản trái phiếu phát hành qua các kỳ kế toán theo quy định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam.
e) Ghi nhận lãi phải trả định kỳ khi trả lãi trái phiếu vào ngày đáo hạn
Trường hợp trả lãi khi đáo hạn trái phiếu thì định kỳ doanh nghiệp phải tính lãi trái phiếu phải trả từng kỳ để ghi nhận vào chi phí sản xuất, kinh doanh hoặc vốn hóa vào giá trị của tài sản dở dang theo quy định.
g) Nguyên tắc trình bày chỉ tiêu trái phiếu phát hành trên Báo cáo tình hình tài chính
Khi lập Báo cáo tình hình tài chính thì trong phần nợ phải trả, chỉ tiêu trái phiếu phát hành được phản ánh trên cơ sở thuần (xác định bằng trị giá trái phiếu theo mệnh giá trừ (-) Chiết khấu trái phiếu chưa phân bổ cộng (+) Phụ trội trái phiếu chưa phân bổ trừ (-) Chi phí phát hành trái phiếu chưa phân bổ cho trái phiếu phát hành thành công.
h) Chi phí phát hành trái phiếu
Chi phí phát hành trái phiếu thường là những chi phí cần thiết liên quan trực tiếp đến việc phát hành trái phiếu của doanh nghiệp (ví dụ như chi phí tư vấn phát hành trái phiếu, phí bảo lãnh phát hành,…) được phân bổ dần phù hợp với kỳ hạn trái phiếu theo phương pháp đường thẳng hoặc phương pháp lãi suất thực để ghi nhận vào chi phí tài chính hoặc được vốn hóa theo quy định và đảm bảo phải nhất quán cho tất cả các khoản trái phiếu phát hành qua các kỳ kế toán theo quy định. Việc xác định kỳ hạn trái phiếu dựa trên các điều khoản của hợp đồng, điều kiện thực hiện hợp đồng, tình hình thực tế của doanh nghiệp,…
- Trường hợp doanh nghiệp có phát hành trái phiếu thường không thành công thì chi phí phát hành trái phiếu thường phải phân bổ cho cả trái phiếu thường phát hành thành công và không thành công theo số lượng trái phiếu.
- Chi phí phát hành trái phiếu thường phân bổ cho trái phiếu phát hành không thành công được hạch toán vào chi phí hoạt động tài chính
- Chi phí phát hành trái phiếu phân bổ cho trái phiếu phát hành thành công được phản ánh vào Tài khoản 3431 – Trái phiếu thường.
i) Thanh toán trái phiếu bằng tài sản phi tiền tệ
Trường hợp doanh nghiệp không thanh toán trái phiếu bằng tiền mà sử dụng tài sản phi tiền tệ, kế toán xử lý như sau:
- Nếu tài sản phi tiền tệ dùng để thanh toán là hàng tồn kho: kế toán như giao dịch bán hàng tồn kho dưới hình thức hàng đổi hàng;
- Nếu tài sản phi tiền tệ dùng để thanh toán là TSCĐ, BĐSĐT: kế toán như giao dịch nhượng bán TSCĐ hoặc BĐSĐT
2.3 Nguyên tắc kế toán tài khoản 3432 – Trái phiếu chuyển đổi
a) Khái niệm trái phiếu chuyển đổi
Trái phiếu chuyển đổi là loại trái phiếu do doanh nghiệp phát hành, cho phép người sở hữu được chuyển đổi thành cổ phiếu phổ thông của chính doanh nghiệp đó theo các điều kiện đã được xác định trước trong phương án phát hành.
Doanh nghiệp phát hành trái phiếu chuyển đổi phải thực hiện đầy đủ thủ tục và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật
b) Ghi nhận kế toán và theo dõi trái phiếu chuyển đổi
Doanh nghiệp (bên phát hành trái phiếu chuyển đổi) sử dụng Tài khoản 3432 – Trái phiếu chuyển đổi để phản ánh giá trị phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi. Doanh nghiệp phải mở sổ kế toán chi tiết để theo dõi từng loại trái phiếu chuyển đổi theo từng loại kỳ hạn, lãi suất và mệnh giá.
c) Phân biệt trái phiếu chuyển đổi và trái phiếu thường
Trái phiếu chuyển đổi phản ánh trên Tài khoản 3432 – Trái phiếu chuyển đổi là loại trái phiếu có thể chuyển đổi thành một số lượng cổ phiếu xác định được quy định sẵn trong phương án phát hành.
Loại trái phiếu có thể chuyển đổi thành một lượng cổ phiếu không xác định tại ngày đáo hạn (ví dụ do phụ thuộc vào giá trị thị trường của cổ phiếu tại ngày đáo hạn,…) hoặc khoản trái phiếu có quyền chuyển đổi thành cổ phiếu của một tổ chức khác,… được kế toán như trái phiếu thường.
d) Nguyên tắc hạch toán chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi
Chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi phải được phân bổ dần phù hợp với kỳ hạn trái phiếu theo một trong hai phương pháp:
- Phương pháp đường thẳng;
- Phương pháp lãi suất thực;
Các khoản chi phí này được ghi nhận vào chi phí tài chính hoặc vốn hóa theo quy định và đảm bảo phải nhất quán cho tất cả các khoản trái phiếu phát hành qua các kỳ kế toán theo quy định.
Trường hợp doanh nghiệp có phát hành trái phiếu chuyển đổi không thành công thì:
- Chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi phải phân bổ cho cả trái phiếu chuyển đổi phát hành thành công và không thành công theo số lượng trái phiếu.
- Phần chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi phân bổ cho trái phiếu chuyển đổi phát hành không thành công được hạch toán vào chi phí hoạt động tài chính.
Đối với phần chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi còn lại liên quan đến trái phiếu chuyển đổi phát hành thành công được phân bổ chi tiết cho hai cấu phần Nợ và cấu phần Vốn theo tỷ lệ khoản tiền thu được của mỗi cấu phần:
- Phần chi phí phát hành trái phiếu phân bổ cho cấu phần vốn được hạch toán vào TK 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu.
- Phần chi phí phát hành trái phiếu phân bổ cho cấu phần nợ được hạch toán vào TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi.
đ) Ghi nhận ban đầu các cấu phần của trái phiếu chuyển đổi
Tại thời điểm ghi nhận ban đầu, khi phát hành trái phiếu chuyển đổi, doanh nghiệp phải tính toán và xác định riêng biệt giá trị cấu phần nợ (nợ gốc) và cấu phần vốn của trái phiếu chuyển đổi.
- Cấu phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi được ghi nhận là nợ phải trả
- Cấu phần vốn (quyền chọn cổ phiếu) của trái phiếu chuyển đổi được ghi nhận là vốn chủ sở hữu.
Việc xác định giá trị các cấu phần của trái phiếu chuyển đổi được thực hiện như sau:
đ.1. Xác định giá trị phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi tại thời điểm phát hành
Tại thời điểm ghi nhận ban đầu, giá trị phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi được xác định bằng cách chiết khấu giá trị danh nghĩa của khoản thanh toán trong tương lai (gồm cả gốc và lãi trái phiếu) về giá trị hiện tại theo lãi suất áp dụng phổ biến trên thị trường tại thời điểm giao dịch của trái phiếu tương tự (cùng ngành nghề, thời hạn vay, có/không có tài sản đảm bảo,…) trên thị trường nhưng không có quyền chuyển đổi thành cổ phiếu.
Chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi được ghi giảm giá trị phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi tại thời điểm phát hành.
Trường hợp không xác định được lãi suất của trái phiếu tương tự thì doanh nghiệp có thể đi vay dưới hình thức phát hành công cụ nợ không có quyền chuyển đổi thành cổ phiếu (như phát hành trái phiếu thường không có quyền chuyển đổi hoặc vay bằng khế ước thông thường) trong điều kiện hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra bình thường.
Lãi suất đi vay phổ biến trên thị trường là lãi suất đi vay của hợp đồng vay tương tự với hợp đồng trái phiếu (về thời hạn vay, có/không có tài sản đảm bảo,…) được sử dụng trong phần lớn các giao dịch trên thị trường. Doanh nghiệp được chủ động xác định mức lãi suất đi vay phổ biến trên thị trường một cách phù hợp nhất với đặc điểm sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và không trái với quy định của pháp luật.
đ.2. Xác định giá trị cấu phần vốn của trái phiếu chuyển đổi (quyền chọn chuyển đổi trái phiếu)
Giá trị cấu phần vốn của trái phiếu chuyển đổi được xác định là phần chênh lệch giữa tổng số tiền thu về từ việc phát hành trái phiếu chuyển đổi và giá trị cấu phần nợ của trái phiếu chuyển đổi tại thời điểm phát hành.
e) Điều chỉnh giá trị phần nợ gốc sau ghi nhận ban đầu
Sau ghi nhận ban đầu, doanh nghiệp phải điều chỉnh giá trị phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi bằng cách ghi tăng giá trị phần nợ gốc của trái phiếu đối với phần chênh lệch giữa số lãi trái phiếu phải trả tính theo lãi suất của trái phiếu tương tự không có quyền chuyển đổi hoặc lãi suất thực cao hơn số lãi trái phiếu phải trả tính theo lãi suất danh nghĩa.
g) Khi đáo hạn trái phiếu chuyển đổi:
– Giá trị quyền chọn cổ phiếu của trái phiếu chuyển đổi đang phản ánh trong phần vốn chủ sở hữu được chuyển sang ghi nhận là thặng dư vốn mà không phụ thuộc vào việc người nắm giữ trái phiếu có thực hiện quyền chọn chuyển đổi thành cổ phiếu hay không.
– Trường hợp người nắm giữ trái phiếu không thực hiện quyền chọn chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu, doanh nghiệp ghi giảm phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi tương ứng với số tiền hoàn trả gốc trái phiếu.
– Trường hợp người nắm giữ trái phiếu thực hiện quyền chọn chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu, doanh nghiệp ghi giảm phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi và ghi tăng vốn đầu tư của chủ sở hữu tương ứng với mệnh giá số cổ phiếu phát hành thêm. Phần chênh lệch giữa giá trị phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi lớn hơn giá trị cổ phiếu phát hành thêm tính theo mệnh giá được ghi nhận là khoản thặng dư vốn.
3. Kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản 343 theo Thông tư 99
Tài khoản 343 – Trái phiếu phát hành có 2 tài khoản cấp 2:
- Tài khoản 3431 – Trái phiếu thường;
- Tài khoản 3432 – Trái phiếu chuyển đổi.
3.1 Kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản 3431 – Trái phiếu thường
Kết cấu và nội dung phản ánh của Tài khoản 3431 – Trái phiếu thường như sau:
Bên Nợ:
- Thanh toán trái phiếu khi đáo hạn;
- Chiết khấu trái phiếu phát sinh trong kỳ;
- Phân bổ phụ trội trái phiếu trong kỳ;
- Chi phí phát hành trái phiếu phát sinh.
Bên Có:
- Trị giá trái phiếu phát hành theo mệnh giá trong kỳ;
- Phân bổ chiết khấu trái phiếu trong kỳ;
- Phụ trội trái phiếu phát sinh trong kỳ;
- Phân bổ chi phí phát hành trái phiếu.
Số dư bên Có:
Trị giá khoản nợ vay do phát hành trái phiếu tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán.
3.2. Kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản 3432 – Trái phiếu chuyển đổi
Kết cấu và nội dung phản ánh của Tài khoản 3432 – Trái phiếu chuyển đổi như sau:
| Bên Nợ | Bên Có |
|
|
| Số dư bên Có: Giá trị phần nợ gốc trái phiếu tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán |
Doanh nghiệp có thể mở các tài khoản chi tiết các Tài khoản 3431 – Trái phiếu thường và Tài khoản 3432 – Trái phiếu chuyển đổi (ví dụ như mệnh giá trái phiếu, phụ trội trái phiếu, chiết khấu trái phiếu, chi phí phát hành trái phiếu,…) phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất, kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị mình.
4. Phương pháp kế toán các giao dịch kinh tế chính – Tài khoản 343 theo Thông tư 99
4.1 Kế toán phát hành trái phiếu thường
4.1.1. Trường hợp phát hành trái phiếu thường và phân bổ chiết khấu, phụ trội trái phiếu (nếu có) theo phương pháp đường thẳng
4.1.1.1. Kế toán phát hành trái phiếu theo mệnh giá
a) Phản ánh số tiền thu về phát hành trái phiếu, ghi:
Nợ các TK 111, 112,… (số tiền thu về bán trái phiếu theo mệnh giá)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
b) Định kỳ, phản ánh số lãi trái phiếu phải trả tính vào chi phí SXKD hoặc vốn hoá, ghi:
Nợ các TK 635, 627, 241,…
Có các TK 111, 112,… (nếu lãi vay trả định kỳ).
Có TK 335 – Chi phí phải trả (nếu lãi vay trả sau)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường (nếu lãi vay trả trước).
c) Cuối thời hạn của trái phiếu, doanh nghiệp thanh toán gốc và lãi trái phiếu cho người mua trái phiếu, ghi:
– Trường hợp trả lãi trước, ghi:
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường
Có các TK 111, 112,…
– Trường hợp trả lãi định kỳ, ghi:
Nợ các TK 635, 627, 241,… (số tiền lãi kỳ đáo hạn)
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường.
Có các TK 111, 112,…
– Trường hợp trả lãi sau, ghi:
Nợ các TK 635, 627, 241,… (số tiền lãi kỳ đáo hạn)
Nợ TK 335 – Chi phí phải trả (số tiền lãi lũy kế đến kỳ đáo hạn)
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường.
Có các TK 111, 112,…
4.1.1.2. Kế toán phát hành trái phiếu có chiết khấu
a) Trường hợp trả trước lãi trái phiếu ngay khi phát hành:
– Phản ánh số tiền thu về phát hành trái phiếu, ghi:
Nợ các TK 111, 112,… (tổng số tiền thực thu)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
– Định kỳ, phân bổ lãi trái phiếu và chiết khấu trái phiếu vào chi phí SXKD trong kỳ hoặc vốn hóa, ghi:
Nợ các TK 635, 627, 241
Có TK 3431 – Trái phiếu thường (số lãi trái phiếu phải trả trong kỳ theo lãi suất danh nghĩa và số phân bổ chiết khấu trái phiếu từng kỳ).
– Thanh toán trái phiếu khi đáo hạn, ghi:
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường
Có các TK 111, 112,…
b) Trường hợp trả lãi trái phiếu định kỳ:
– Khi phát hành trái phiếu, ghi:
Nợ các TK 111, 112,… (số tiền thu về bán trái phiếu)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
– Định kỳ, phản ánh lãi trái phiếu và phân bổ chiết khấu trái phiếu vào chi phí SXKD trong kỳ hoặc vốn hóa, ghi:
Nợ các TK 635, 241, 627
Có các TK 111, 112,… (số tiền trả lãi trái phiếu phải trả trong kỳ theo lãi suất danh nghĩa)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường (số phân bổ chiết khấu trái phiếu từng kỳ).
– Cuối thời hạn của trái phiếu, doanh nghiệp thanh toán gốc và lãi trái phiếu cho người mua trái phiếu, ghi:
Nợ các TK 635, 627, 241 (số tiền lãi kỳ đáo hạn và phần chiết khấu trái phiếu còn lại cần phân bổ kỳ đáo hạn)
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường
Có các TK 111, 112,…
c) Trường hợp trả lãi sau (khi trái phiếu đáo hạn):
– Khi phát hành trái phiếu, ghi:
Nợ các TK 111, 112,… (số tiền thu về bán trái phiếu)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
– Từng kỳ, doanh nghiệp phải phản ánh chi phí lãi trái phiếu phải trả trong kỳ và phân bổ chiết khấu trái phiếu tính vào SXKD hoặc vốn hóa, ghi:
Nợ các TK 635, 241, 627
Có TK 335 – Chi phí phải trả (phần lãi trái phiếu phải trả trong kỳ theo lãi suất danh nghĩa)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường (số phân bổ chiết khấu trái phiếu trong kỳ).
– Cuối thời hạn của trái phiếu, doanh nghiệp thanh toán gốc và lãi trái phiếu cho người mua trái phiếu, ghi:
Nợ TK 335 – Chi phí phải trả (tổng số tiền lãi trái phiếu của các kỳ trước)
Nợ các TK 635, 627, 241 (số tiền lãi kỳ đáo hạn và phần chiết khấu trái phiếu còn lại cần phân bổ kỳ đáo hạn)
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường
Có các TK 111, 112,…
4.1.1.3. Kế toán phát hành trái phiếu có phụ trội
a) Trường hợp trả trước lãi trái phiếu ngay khi phát hành:
– Phản ánh số tiền thu về phát hành trái phiếu, ghi:
Nợ các TK 111, 112,… (tổng số tiền thực thu)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
– Định kỳ, phân bổ lãi trái phiếu và phụ trội trái phiếu vào chi phí SXKD trong kỳ hoặc vốn hóa, ghi:
Nợ các TK 635, 627, 241
Có TK 3431 – Trái phiếu thường (chênh lệch giữa số lãi danh nghĩa của trái phiếu phải trả với phần phụ trội trái phiếu phân bổ trong kỳ).
– Thanh toán trái phiếu khi đáo hạn, ghi:
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường
Có các TK 111, 112,…
b) Trường hợp trả lãi trái phiếu định kỳ:
– Khi phát hành trái phiếu, ghi:
Nợ các TK 111, 112,… (số tiền thu về bán trái phiếu)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường
– Định kỳ, phản ánh lãi trái phiếu và phân bổ phụ trội trái phiếu vào chi phí SXKD trong kỳ hoặc vốn hóa, ghi:
Nợ các TK 635, 627, 241
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường (số phân bổ phụ trội trái phiếu từng kỳ).
Có các TK 111, 112,… (phần lãi trái phiếu phải trả trong kỳ theo lãi suất danh nghĩa)
– Cuối thời hạn của trái phiếu, doanh nghiệp thanh toán gốc và lãi trái phiếu cho người mua trái phiếu, ghi:
Nợ các TK 635, 627, 241 (Chênh lệch giữa số tiền lãi kỳ đáo hạn và phần phụ trội trái phiếu còn lại kỳ đáo hạn cần phân bổ)
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường
Có các TK 111, 112,…
c) Trường hợp trả lãi sau (khi trái phiếu đáo hạn):
– Khi phát hành trái phiếu, ghi:
Nợ các TK 111, 112,… (số tiền thu về bán trái phiếu)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
– Từng kỳ doanh nghiệp phải trích trước chi phí lãi trái phiếu phải trả trong kỳ và phân bổ phụ trội trái phiếu tính vào SXKD hoặc vốn hóa, ghi:
Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (nếu không được vốn hoá)
Nợ các TK 241, 627 (nếu được vốn hóa vào giá trị tài sản dở dang)
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường (số phân bổ phụ trội trái phiếu trong kỳ)
Có TK 335 – Chi phí phải trả (phần lãi trái phiếu phải trả trong kỳ).
– Cuối thời hạn của trái phiếu, doanh nghiệp thanh toán gốc và lãi trái phiếu cho người mua trái phiếu, ghi:
Nợ TK 335 – Chi phí phải trả (tổng số tiền lãi trái phiếu của các kỳ trước)
Nợ các TK 635, 627, 241,… (số tiền lãi kỳ đáo hạn)
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường
Có các TK 111, 112,…
4.1.1.4. Kế toán chi phí phát hành trái phiếu:
– Khi phát sinh chi phí phát hành trái phiếu
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường
Có các TK 111, 112,…
– Kết chuyển toàn bộ chi phí phát hành trái phiếu phân bổ cho số lượng trái phiếu phát hành không thành công vào chi phí tài chính trong kỳ, ghi:
Nợ TK 635 – Chi phí tài chính
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
– Định kỳ, phân bổ chi phí phát hành trái phiếu thành công để ghi tăng chi phí SXKD hoặc vốn hóa từng kỳ, ghi:
Nợ các TK 241, 627, 635
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
4.1.2. Kế toán phát hành trái phiếu thường và phân bổ chiết khấu hoặc phụ trội trái phiếu (nếu có) theo phương pháp lãi suất thực
a) Khi phát hành trái phiếu, căn cứ vào số tiền thực thu, ghi
Nợ các TK 111, 112,…
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
– Khi phát sinh chi phí phát hành trái phiếu
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường
Có các TK 111, 112,…
– Kết chuyển toàn bộ chi phí phát hành trái phiếu phân bổ cho số lượng trái phiếu phát hành không thành công vào chi phí tài chính trong kỳ, ghi:
Nợ TK 635 – Chi phí tài chính
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
b) Doanh nghiệp căn cứ vào lãi suất danh nghĩa, chi phí phát hành trái phiếu phân bổ cho số lượng trái phiếu phát hành thành công và khoản chiết khấu hoặc phụ trội phát sinh khi phát hành trái phiếu để xác định lãi suất thực của trái phiếu phát hành làm cơ sở cho việc tính và phân bổ số tiền lãi của trái phiếu vào chi phí SXKD của từng kỳ hoặc vốn hóa theo quy định.
– Trường hợp trả lãi trước, ghi:
Nợ các TK 635, 241, 627,… (theo lãi suất thực)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường.
– Trường hợp trả lãi định kỳ:
Nợ các TK 635, 241, 627,… (theo lãi suất thực)
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường (Chênh lệch giữa lãi suất danh nghĩa trái phiếu lớn hơn lãi suất thực của trái phiếu có phụ trội)
Có các TK 111, 112 (phần lãi phân bổ cho từng kỳ theo lãi suất trái phiếu danh nghĩa)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường (Chênh lệch giữa lãi suất danh nghĩa nhỏ hơn lãi suất thực của trái phiếu có chiết khấu).
– Trường hợp trả lãi sau, ghi:
Nợ các TK 635, 241, 627,… (theo lãi suất thực)
Nợ TK 3431 – Trái phiếu thường (Chênh lệch giữa lãi suất danh nghĩa trái phiếu lớn hơn lãi suất thực của trái phiếu có phụ trội)
Có TK 335 – Chi phí phải trả (phần lãi phân bổ cho từng kỳ theo lãi suất trái phiếu danh nghĩa)
Có TK 3431 – Trái phiếu thường (Chênh lệch giữa lãi suất danh nghĩa trái phiếu nhỏ hơn lãi suất thực của trái phiếu có chiết khấu).
4.2 Kế toán phát hành trái phiếu chuyển đổi
a) Tại thời điểm phát hành, doanh nghiệp xác định giá trị phần nợ gốc và quyền chọn cổ phiếu của trái phiếu chuyển đổi bằng cách chiết khấu giá trị danh nghĩa của khoản thanh toán trong tương lai về giá trị hiện tại, ghi:
Nợ các TK 111, 112 (tổng số thu từ phát hành trái phiếu chuyển đổi)
Có TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi (phần nợ gốc)
Có TK 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu (chênh lệch giữa số tiền thu được và nợ gốc trái phiếu chuyển đổi).
b) Chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi:
– Khi phát sinh chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi, ghi:
Nợ TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi (chi phí phát hành trái phiếu phân bổ cho cấu phần nợ gốc)
Có các TK 111, 112,…
– Kết chuyển chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi cho trái phiếu phát hành không thành công, ghi:
Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (phân bổ chi phí phát hành trái phiếu cho số lượng trái phiếu chuyển đổi phát hành không thành công)
Có TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi.
– Kết chuyển chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi cho trái phiếu phát hành thành công được phân bổ cho cấu phần vốn tương ứng với số lượng trái phiếu phát hành thành công), ghi:
Nợ TK 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu
Có TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi.
c) Định kỳ, doanh nghiệp ghi nhận vào chi phí tài chính hoặc vốn hóa đối với số lãi trái phiếu phải trả tính theo lãi suất của trái phiếu tương tự không có quyền chuyển đổi hoặc tính theo lãi suất đi vay phổ biến trên thị trường để điều chỉnh giá trị phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi và phần chi phí phát hành trái phiếu chuyển đổi thành công phân bổ cho cấu phần nợ, ghi:
Nợ các TK 241, 627, 635
Có TK 335 – Chi phí phải trả (số lãi trái phiếu phải trả trong kỳ tính theo lãi suất danh nghĩa)
Có TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi (phần chênh lệch giữa số lãi trái phiếu tính theo lãi suất thực hoặc lãi suất trái phiếu tương tự không có quyền chuyển đổi cao hơn số lãi trái phiếu phải trả trong kỳ tính theo lãi suất danh nghĩa).
d) Khi đáo hạn trái phiếu chuyển đổi:
– Trường hợp người nắm giữ trái phiếu không thực hiện quyền chọn chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu, doanh nghiệp hoàn trả gốc trái phiếu, ghi:
Nợ TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi
Có các TK 111, 112,…
Đồng thời kết chuyển giá trị quyền chọn cổ phiếu của trái phiếu chuyển đổi vào thặng dư vốn, ghi:
Nợ TK 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu
Có TK 4112-Thặng dư vốn.
– Trường hợp người nắm giữ trái phiếu thực hiện quyền chọn chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu, doanh nghiệp ghi giảm phần nợ gốc của trái phiếu chuyển đổi và ghi tăng vốn đầu tư của chủ sở hữu, ghi:
Nợ TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi
Có TK 4111 – Vốn góp của chủ sở hữu (theo mệnh giá)
Có TK 4112 – Thặng dư vốn (phần chênh lệch giữa giá trị cổ phiếu phát hành thêm tính theo mệnh giá và giá trị nợ gốc trái phiếu chuyển đổi).
Đồng thời, kết chuyển giá trị quyền chọn cổ phiếu của trái phiếu chuyển đổi vào thặng dư vốn, ghi:
Nợ TK 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu
Có TK 4112 – Thặng dư vốn.
Kết luận
Việc nắm bắt đúng nguyên tắc kế toán liên quan đến Tài khoản 343 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC là yêu cầu bắt buộc với doanh nghiệp phát hành trái phiếu, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi chế độ kế toán từ năm 2026. Từ ghi nhận ban đầu, phân bổ chiết khấu/phụ trội, đến xử lý tại thời điểm chuyển đổi hoặc đáo hạn trái phiếu – tất cả đều cần được thực hiện một cách chuẩn mực, nhất quán và minh bạch.
Để hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng nhanh với quy định mới, phần mềm kế toán online MISA AMIS đã sẵn sàng đáp ứng toàn diện Thông tư 99, từ hệ thống tài khoản đến biểu mẫu báo cáo và nghiệp vụ tài chính chuyên sâu.
Một số tính năng nổi bật của phần mềm kế toán online MISA AMIS giúp kế toán tự tin triển khai TT 99:
- Cập nhật tự động hệ thống tài khoản và chuẩn mực theo TT 99/2025/TT-BTC.
- AI kiểm tra sai lệch, cảnh báo định khoản bất thường, nhắc nhở hạch toán thiếu hoặc nhầm lẫn số liệu.
- Phân tích chi phí đi vay, hỗ trợ phân bổ phụ trội/chiết khấu trái phiếu theo cả hai phương pháp: lãi suất thực và đường thẳng.
- Trợ lý ảo AVA hỗ trợ tìm kiếm nhanh chứng từ, hướng dẫn định khoản, đối chiếu báo cáo tự động.
- Tự động sinh báo cáo tài chính, lưu chuyển tiền tệ, phân tích dòng tiền… theo định dạng Thông tư 99.
Doanh nghiệp có thể đăng ký trải nghiệm miễn phí phần mềm kế toán online MISA AMIS trong 15 ngày tại đây
0904 885 833
https://amis.misa.vn/
