Thuyết minh báo cáo tài chính là gì? Doanh nghiệp có bắt buộc phải lập thuyết minh BCTC không, cần sử dụng mẫu nào và trình bày những nội dung gì? Bài viết dưới đây của phần mềm kế toán MISA AMIS sẽ giải đáp chi tiết các vấn đề trên, đồng thời cập nhật mẫu thuyết minh báo cáo tài chính theo quy định hiện hành tại Thông tư 99/2025/TT-BTC.
1. Thuyết minh báo cáo tài chính là gì?
Theo tiểu mục 1 Mục E Phụ lục 4 ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC:
E. Phương pháp lập và trình bày Thuyết minh BCTC (Mẫu số B09 – DN)
1. Mục đích của Bản thuyết minh Báo cáo tài chính:
a) Bản thuyết minh Báo cáo tài chính là một bộ phận hợp thành không thể tách rời của Báo cáo tài chính doanh nghiệp dùng để mô tả mang tính tường thuật hoặc phân tích chi tiết các thông tin số liệu đã được trình bày trong Báo cáo tình hình tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cũng như các thông tin cần thiết khác theo yêu cầu của các Chuẩn mực kế toán Việt Nam cụ thể.
b) Bản thuyết minh Báo cáo tài chính cũng có thể trình bày những thông tin khác nếu doanh nghiệp xét thấy cần thiết cho việc trình bày trung thực, hợp lý Báo cáo tài chính.
…
Nói cách khác, bản thuyết minh báo cáo tài chính là phần “diễn giải phía sau các con số” trong bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ cũng như thông tin bổ sung khác.
Thông qua bản thuyết minh BCTC người đọc hiểu rõ vì sao các số liệu được ghi nhận như vậy, chúng phản ánh điều gì và có những thông tin bổ sung nào cần lưu ý khi đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Trong tiếng anh, bản thuyết minh báo cáo tài chính được gọi là “Notes to the Financial Statements” hoặc “Financial Statement Notes”.
2. Tải mẫu thuyết minh báo cáo tài chính
2.1. Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
| Loại | Link tải |
| Mẫu thuyết minh Báo cáo tài chính năm của doanh nghiệp đáp ứng giả định hoạt động liên tục | Mẫu B 09 – DN |
| Mẫu thuyết minh Báo cáo tài chính năm của doanh nghiệp đáp ứng giả định hoạt động liên tục | Mẫu B 09 – DN |
| Mẫu thuyết minh BCTC giữa niên độ | Mẫu số B 09a – DN |
2.2. Theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC
| Loại | Link Tải |
| Mẫu thuyết minh BCTC trong báo cáo tài chính năm | Mẫu số B09 – DN |
| Mẫu thuyết minh BCTC năm dành cho tổ chức tài chính vi mô | Mẫu số B09-TCVM |
| Mẫu thuyết minh BCTC năm dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ | Mẫu số B09 – DNN |
| Mẫu thuyết minh BCTC giữa niên độ | Mẫu số B-09a |
| Mẫu thuyết minh BCTC hợp nhất | Tải ngay |
3. Doanh nghiệp có bắt buộc phải lập bản thuyết minh báo cáo tài chính không?
Theo tiểu mục 2 Mục E Phụ lục 4 ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định nguyên tắc lập và trình bày Bản thuyết minh Báo cáo tài chính như sau:
(1) Khi lập Báo cáo tài chính năm, doanh nghiệp phải lập Bản thuyết minh Báo cáo tài chính theo đúng quy định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21 – Trình bày Báo cáo tài chính và hướng dẫn tại Chế độ Báo cáo tài chính này.
(2) Khi lập Báo cáo tài chính giữa niên độ (kể cả dạng đầy đủ và dạng tóm lược) doanh nghiệp phải lập Bản thuyết minh Báo cáo tài chính chọn lọc theo quy định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 27 – Báo cáo tài chính giữa niên độ và Thông tư hướng dẫn chuẩn mực.
Theo đó, doanh nghiệp bắt buộc phải lập bản thuyết minh báo cáo tài chính khi làm báo cáo tài chính năm, báo cáo tài chính giữa niên kể cả dạng đầy đủ hay dạng tóm lược.
4. Bản thuyết minh báo cáo tài chính cần có những thông tin gì? Trình bày ra sao?
Theo tiểu mục 2 Mục E Phụ lục IV ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, bản thuyết minh báo cáo tài chính phải cung cấp thông tin về cơ sở lập và trình bày BCTC, các chính sách kế toán được lựa chọn, những thông tin trọng yếu theo yêu cầu của chuẩn mực kế toán và các thông tin bổ sung cần thiết để đảm bảo phản ánh trung thực, hợp lý tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Cụ thể, theo hướng dẫn tại tiểu mục 4 Mục E Phụ lục IV Thông tư 99/2025/TT-BTC, khi lập bản thuyết minh BCTC năm (Mẫu số B09-DN), kế toán cần trình bày 9 nhóm nội dung chính sau:
- Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp
- Kỳ kế toán và đơn vị tiền tệ sử dụng trong kế toán
- Chuẩn mực và chế độ kế toán áp dụng
- Các chính sách kế toán áp dụng khi doanh nghiêp hoạt động liên tục
- Các chính sách kế toán áp dụng khi doanh nghiệp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục
- Thông tin bổ sung cho các khoản mục trên báo cáo tài chính
- Thông tin bổ sung cho các khoản mục trên Báo cáo tài chính
- Thông tin bổ sung cho các khoản mục trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
- Thông tin bổ sung cho báo cáo lưu chuyển tiền tệ
- Những thông tin khác theo yêu cầu của chuẩn mực kế toán Việt Nam và những thông tin bổ sung cần thiết khác
Ngoài ra, điểm d tiểu mục 2 Mục E Phụ lục IV Thông tư 99/2025/TT-BTC, bản thuyết minh BCTC phải được trình bày một cách có hệ thống. Doanh nghiệp được chủ động sắp xếp thứ tự các nội dung phù hợp với đặc thù hoạt động nhưng phải đảm bảo mỗi khoản mục trên Báo cáo tình hình tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ đều có dấu dẫn chiếu đến thông tin liên quan trong bản thuyết minh.
Đoạn 64 – 66 Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21 – Trình bày báo cáo tài chính, ban hành kèm Quyết định 234/2003/QĐ-BTC, doanh nghiệp cần đảm bảo các nguyên tắc sau khi trình bày thuyết minh:
- Trình bày có hệ thống: Sắp xếp các nội dung thuyết minh khoa học, hợp lý, nhất quán giữa các kỳ kế toán để người đọc dễ theo dõi
- Đảm bảo khả năng đối chiếu: Các khoản mục trên báo cáo tài chính cần có dấu dẫn chiếu đến nội dung thuyết minh tương ứng
- Cung cấp thông tin đầy đủ: Không chỉ giải thích số liệu đã trình bày trên báo cáo khác mà còn phải bổ sung những thông tin trọng yếu theo yêu cầu của chuẩn mực kế toán
- Đảm bảo khả năn so sánh: Trình bày thông tin so sánh giữa kỳ hiện tại và kỳ trước; trường hợp số liệu không có khả năng so sánh, doanh nghiệp cần giải thích rõ nguyên nhân theo hướng dẫn tại Mục E.4.6 và E.4.7 Phụ lục IV Thông tư 99/2025/TT-BTC
5. Các chỉ tiêu chính trên bản thuyết minh báo cáo tài chính
Trên bản thuyết minh báo cáo tài chính có 8 nhóm chỉ tiêu và thông tin chính được mô tả chi tiết dưới bảng sau:
| Chỉ tiêu | Mô tả |
| 1. Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp | Mô tả chi tiết về: hình thức sở hữu vốn, lĩnh vực kinh doanh, ngành nghề kinh doanh, chu kỳ sản xuất, hoạt động của doanh nghiệp trong năm tài chính,… |
| 2. Kỳ kế toán và đơn vị tiền tệ sử dụng trong kế toán | Mô tả thời gian kỳ kế toán bắt đầu và kết thúc từ ngày nào, đơn vị tiền tệ sử dụng trong kế toán. |
| 3. Chuẩn mực và chế độ kế toán | Mô tả chi tiết về chuẩn mực và chế độ kế toán áp dụng. |
| 4. Các chính sách kế toán áp dụng (trong trường hợp doanh nghiệp hoạt động liên tục hoặc không liên tục) | Mô tả chi tiết về các nguyên tắc chuyển đổi báo cáo tài chính ngoại tệ sang VNĐ, các loại tỷ giá hối đoái, nguyên tắc xác định lãi suất, các nguyên tắc kế toán,…. |
| 5. Thông tin bổ sung cho các khoản mục trình bày trong bảng cân đối kế toán | Mô tả chi tiết thông tin về tiền, các khoản đầu tư tài chính, phải thu khách hàng, phải thu khác,… |
| 6. Thông tin bổ sung cho các khoản mục trình bày trong báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. | Mô tả chi tiết thông tin về các chỉ số tổng doanh thu bán hàng, các khoản giảm trừ doanh thu, giá vốn hàng bán, doanh thu hoạt động tài chính,… |
| 7. Thông tin bổ sung cho các khoản trình bày trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ. | Mô tả thông tin chi tiết về các dòng tiền như: các giao dịch không bằng tiền ảnh hưởng đến báo cáo lưu chuyển tiền tệ, số tiền đi vay thực thu trong kỳ, số tiền thực đã trả gốc vay trong kỳ,… |
| 8. Những thông tin khác | Gồm các thông tin như các khoản nợ tiềm tàng, khoản cam kết; các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán năm; thông tin liên quan các bên…. |
>>> Xem hướng dẫn: Nộp bản thuyết minh báo cáo tài chính trên thuế điện tử chi tiết!
Kết luận
Thuyết minh báo cáo tài chính là thành phần quan trọng giúp giải thích các số liệu, chính sách kế toán và cung cấp thông tin bổ sung để người sử dụng đánh giá toàn diện tình hình tài chính của doanh nghiệp. Vì vậy, kế toán cần nắm rõ quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC, sử dụng đúng mẫu biểu và đảm bảo nội dung thuyết minh đầy đủ, nhất quán với các báo cáo tài chính khác.
Cuối kỳ kế toán, việc tổng hợp số liệu từ nhiều phân hệ, đối chiếu công nợ, hàng tồn kho, tài sản và kiểm tra tính khớp đúng giữa các báo cáo thường khiến kế toán mất nhiều thời gian, đặc biệt khi phải rà soát và điều chỉnh số liệu trước khi hoàn thiện BCTC.
Với MISA AMIS Kế toán, doanh nghiệp có thể tối ưu quy trình làm báo cáo tài chính nhờ vào các tính năng ưu việt như:
- Tự động hạch toán nghiệp vụ: Tự động lấy dữ liệu hóa đơn điện tư,r ngân hàng và các nghiệp vụ kế toán, hạn chế nhập liệu thủ công
- Tự động tổng hợp số liệu: Dữ liệu được cập nhật xuyên suốt giữa các phân hệ, hỗ trợ kế toán tổng hợp số liệu để lập báo cáo tài chính
- Đa dạng báo cáo tài chính, báo cáo quản trị: Cung cấp hệ thống báo cáo phục vụ theo dõi, phân tích và đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp
- Hỗ trợ kiểm tra, đối chiếu dữ liệu: Thuận tiện rà soát số liệu giữa các nghiệp vụ, báo cáo và cảnh báo sai lệch để kế toán xử lý kịp thời
Không còn mất quá nhiều thời gian tổng hợp và kiểm tra số liệu thủ công, kế toán có thể chủ động hơn trong quá trình lập, rà soát và hoàn thiện báo cáo tài chính.
Đăng ký dùng thử MISA AMIS Kế toán miễn phí ngay hôm nay để trải nghiệm giải pháp hỗ trợ tự động hóa nghiệp vụ, tổng hợp dữ liệu và lập báo cáo tài chính hiệu quả hơn.
Lưu ý: Nội dung bài viết được biên soạn dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm đăng tải, nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế hoàn toàn tư vấn pháp lý, thuế hoặc kế toán chuyên biệt cho từng trường hợp cụ thể. Do quy định pháp luật có thể thay đổi hoặc áp dụng khác nhau tùy tình huống thực tế, MISA khuyến nghị người đọc đối chiếu văn bản pháp luật gốc (MISA có đính kèm căn cứ pháp lý gốc ở trên bài viết) hoặc liên hệ cơ quan thuế/chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng. MISA không chịu trách nhiệm đối với thiệt hại phát sinh từ việc áp dụng thông tin trong bài viết mà không có sự xác minh phù hợp.
